:: [Nr 9/69] Grecy w Krocienku
Artyku dodany przez: Redakcja (2008-10-03 14:23:31)

Przez ponad trzydzieci lat ubiegego stulecia znakomita wikszo mieszkac籀w Krocienka bya narodowoci greckiej. Przez cay ten czas jzyk grecki, grecka kultura i cywilizacja dominowaa w tej miejscowoci. Przez liczne lata w miejscowej szkole podstawowej istniay klasy z jzykiem greckim. Dzi pozostao tu niewiele os籀b o greckich korzeniach a zaledwie trzy z nich pamitaj czasy kiedy to okrutny los przeznaczy im na drug ojczyzn - Polsk, kraj tak bardzo odlegy od Grecji geograficznie, klimatycznie i kulturowo.

Kiedy jak i dlaczego przybyli do Polski?

Aby odpowiedzie na to pytanie musimy na chwil powr籀ci do okrutnych czas籀w II Wojny wiatowej. W wyniku dziaa wojennych Grecja podobnie jak Polska znalaza si pod okupacj niemieck i cho trwaa ona nieco kr籀cej bo w latach 1941-1944, to przyniosa niewyobra髒alne cierpienie mieszkac籀w. Kraj by podzielony midzy trzech okupant籀w: Niemcy, Wochy i Bugari. Podobnie jak Polacy ju髒 od pierwszych dni okupacji Grecy zorganizowali zbrojny ruch oporu przeciwko okupantom. Najwa髒niejsze organizacje tego ruchu dziaajce przez cay okres okupacji to Narodowy Front Wyzwoleczy (EAM) i jego zbrojne rami Narodowa Armia Wyzwolecza (ELAS), Wyzwolenie Narodowo-Spoeczne (EKKA) oraz Narodowy Zwizek Demokratyczny (EDES). Ruch oporu zrzesza wszystkich patriot籀w greckich, niezale髒nie od zapatrywa politycznych ale wraz ze zbli髒aniem si chwili zrzucenia okupacji jego jedno zacza si rozpada. Najwiksze r籀髒nice dzieliy Narodowy Front Wyzwoleczy (EAM), w kt籀rym przewag mieli czonkowie Komunistycznej Partii Grecji oraz fundamentalnie antykomunistyczny Narodowy Zwizek Demokratyczny (EDES). Jeszcze w 1943 roku EAM, EKKA i EDES podejmoway pr籀by porozumienia, ale rezultaty tych pr籀b byy do marne. Nadszed dugo oczekiwany dzie wyzwolenia. W dniu 12 pa驕dziernika Ateny i Pireus byy wolne a w kilka dni p籀驕niej przyby z Kairu Rzd Jednoci Narodowej, do Grecji wkroczyy wojska brytyjskie. Ostatni pr籀b za髒egnania zaostrzajcych si walk wewntrznych podjto w pocztkach roku 1945. W dniu 12 lutego tego roku zawarto Traktat z Varkizy(nazwa pochodzi od miejscowoci w kt籀rej go podpisano), formalnie koczcy spory i walki wewntrzne. Gwarantowane przez Wielk Brytani porozumienie przewidywao demokratyzacj armii i su髒b bezpieczestwa oraz jak najszybsze przeprowadzenie wybor籀w i referendum. W wyniku traktatu fala terroru niszczca Grecj nie tylko ni wygasa, ale wrcz przybraa na sile. Przeprowadzono wprawdzie wybory i referendum umo髒liwiajce powr籀t kr籀la, ale nie wszystkie partie i organizacje polityczne wziy w nim udzia i z pocztkiem 1946 roku grecka wojna domowa staa si faktem. Komunici z Narodowego Frontu Wyzwoleczego (EAM) wraz z Narodow Armi Wyzwolecz (ELAS) przeszli w g籀ry i tam w pa驕dzierniku 1946 roku utworzyli Demokratyczn Armi Grecji (DSE) a w 1947 Rzd Tymczasowy Wolnej Grecji. Krwawe, bezwzgldne walki trway do 1949 roku i zakoczyy si masow emigracj czonk籀w i sympatyk籀w EAM do ssiednich kraj籀w Albanii, Bugarii i Jugosawii. Brak jest dokadnych danych na temat liczby uchod驕c籀w. Szacuje si, 髒e Grecj opucio okoo 130 tysicy ludzi w tym 25 tysicy czonk籀w Demokratycznej Armii Grecji, 15 tysicy dziaaczy politycznych, pozostali to ludno cywilna. Wszyscy zostali skazani w swojej ojczy驕nie na banicj, na podstawie specjalnych dekret籀w pozbawiono ich obywatelstwa greckiego i dlatego na emigracji przebywali jako bezpastwowcy. Sytuacja ekonomiczna wyniszczonych wojn ssiad籀w Grecji nie pozwalaa im na przyjcie tak znacznej liczby uchod驕c籀w i dlatego zostali oni przesiedleni do Wgier, Polski, Rumunii, Czechosowacji, Niemiec oraz Zwizku Radzieckiego. Wedug r籀髒nych informacji do Polski trafio od 12,5 do 14 tysicy uciekinier籀w greckich. Pierwsi z nich przybyli na wysp Wolin w sierpniu 1949 roku. Byli to g籀wnie inwalidzi wojenni. Najwicej Grek籀w zostao osiedlonych na Dolnym lsku w Zgorzelcu i we Wrocawiu, inni znale驕li schronienie w Krakowie, Gdyni, Katowicach, Poznaniu, Szczecinie i Policach. Du髒a grupa zostaa osiedlona w Krocienku. Krocienko = mae Ateny z du髒ymi problemami.

Przybyli do Krocienka uchod驕cy z Hellady zao髒yli istniejc do dzisiaj Rolnicz Sp籀dzielni Produkcyjn „Nowe 驍ycie”. Dziaalno gospodarcza sp籀dzielni „Nowe 驍ycie” spotykaa si z du髒 przychylnoci 籀wczesnej wadzy politycznej a raczej nale髒ao by powiedzie, 髒e bya jej oczkiem w gowie. Greccy sp籀dzielcy mieli pen tego wiadomo i czsto przy jakichkolwiek trudnociach czynionych im przez miejscowych, straszyli ustrzyckich decydent籀w interwencj w „Ka Cze” majc na myli Komitet Centralny Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Grupa z Krocienka bya wewntrznie mocno por籀髒niona a wrcz sk籀cona i czsto dochodzio midzy nimi do powa髒nych nieporozumie. W ich wyniku zasza konieczno rozdzielenia adwersarzy, co uczyniono poprzez utworzenie dw籀ch nowych sp籀dzielni produkcyjnych w Moczarach i Trzciacu. Zwaszcza utworzenie tej drugiej napotkao na wielkie trudnoci. W miejscowoci Trzcianiec istniao nie驕le prosperujce Pastwowe Gospodarstwo Rolne. Z powod籀w wy髒ej przedstawionych zapada stricte polityczna decyzja o likwidacji trzcianieckiego PGR i przekazania jego grunt籀w wraz z caym majtkiem dla nowopowstajcej greckiej sp籀dzielni produkcyjnej. Decyzja o likwidacji napotkao na du髒y op籀r ze strony pracownik籀w gospodarstwa, kt籀rzy nie tylko tracili prac, ale zostali zmuszeni do zmiany miejsca zamieszkania. O determinacji pegeerowc籀w wiadczy nastpujce zdarzenie. Kiedy trzyosobowa komisja w skad kt籀rej wchodzili g籀wny ksigowy Zarzdu PGR z Olszanicy Babiak, powiatowy zootechnik Potocki i zootechnik z RSP z Krocienka zbli髒ali si do obory celem wyceny znajdujcego si w niej byda, zostali zaatakowani przez trzy dorodne byki, wypuszczone przez zdeterminowanych pracownik籀w PGR. Tylko wasnej sprawnoci, zdopingowanej zapewne perspektyw spotkania z bykami, zawdziczali ujcie bez szwanku.

Zmiany na greckiej scenie politycznej i powr籀t do sonecznej ojczyzny.

Sytuacja polityczna w Grecji w pierwszych latach po wojnie domowej nie dawaa emigrantom politycznym wielkiej nadziei na powr籀t do ojczyzny. Jeszcze gorzej stao si w roku 1965 po zdymisjonowaniu premiera Georgiosa Papandreu. Zupen utrat nadziei m籀g jednak wywoa wojskowy zamach stanu przeprowadzony w dniu 21 kwietnia 1967 roku przez generaa Stylianosa Pattakosa oraz pukownik籀w Jeoriosa Papadopulosa i Nicolaosa Makarezosa. Rzdy „czarnych pukownik籀w” trway blisko siedem lat i zostay obalone w wyniku, rozjechanych czogami, protest籀w student籀w ateskiej politechniki. Wydarzenia jakie zaszy na Cyprze 1974 roku doprowadziy do powrotu na ziemi greck demokratycznych zasad ustrojowych. By to pierwszy moment od chwili wyjazdu z ojczyzny, kiedy to dla greckich uchod驕c籀w pojawia si mo髒liwo wyjazdu do Grecji. Pocztkowo byy to nieliczne przypadki, dopiero decyzja rzdu greckiego z roku 1983 o swobodnej repatriacji spowodowaa masowy ich powr籀t. Dopenieniem caoci staa si umowa pomidzy rzdami Polski i Grecji podpisana w dniu 3 maja 1985 w Warszawie o przeniesieniu do Grecji uprawnie emerytalnych dla uchod驕c籀w politycznych nabytych w Polsce. W wyniku umowy Rzd Polski przekaza do Grecji kwot 14,5 miliona dolar籀w, co zapewnio powracajcym do ojczyzny repatriantom odpowiednie warunki ekonomiczne. W swojej drugiej ojczy驕nie pozostali najczciej ci, kt籀rym los postawi na drodze partnera 髒yciowego z Polski.


Marek Prorok


adres tego artyku逝: http://www.naszepo這niny.pl/articles.php?id=344